Samenwerken met AI tegen criminaliteit

Op 17 september vond in Den Bosch de Expert Talk plaats van het JADS Center for the Study of Organized and Subversive Crime. Centrale vraag: hoe kan kunstmatige intelligentie op een verantwoorde manier bijdragen aan het bestrijden van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit?

Opening door prof. Ana Isabel Barros

Als kersverse voorzitter van het Center gaf Ana Barros het startschot: “We willen het centrum nieuw leven inblazen door wetenschap, praktijk en beleid bij elkaar te brengen. Juist via dit soort bijeenkomsten.” Ze benadrukte het belang van samenwerking: “Technologie helpt ons signalen eerder te zien, maar alleen als we samen de juiste vragen stellen.”

“Technologie helpt ons signalen eerder te zien, maar alleen als we samen de juiste vragen stellen.” — prof. Ana Isabel Barros

Keynote: dr. Ryan Prox

Dr. Ryan Prox (Vancouver Police / Simon Fraser University) gaf een keynote die tegelijk informatief en ongemakkelijk was. Met 30 jaar ervaring in politiewerk en innovatie liet hij zien hoe snel AI nu al invloed heeft op het werk van de politie — en hoe hard die verandering gaat.

• Snel tempo: AI ontwikkelt zich niet per jaar, maar per week. Wat vorige maand nog experiment was, is nu al praktijk. Dat tempo is volgens Prox een zwakke plek, omdat wetgeving het niet kan bijbenen.
• Agentic AI: Prox introduceerde het idee van “agentic systems”: autonome AI-systemen die zelfstandig kunnen handelen, beslissingen nemen en samenwerken. In Vancouver worden deze systemen getest, onder meer bij toezicht op naleving, data-analyse en zelfs als avatars van rechercheurs bij onderzoeken naar kindermisbruik. Indrukwekkend — maar ook zorgwekkend als zulke tools verkeerd worden ingezet.
• Praktijkvoorbeelden: Hij gaf voorbeelden uit Canada, zoals een pilot waarin woninginbraken werden voorspeld. Door data te combineren met lokale betrokkenheid (denk aan Burgernet) daalde het aantal inbraken in sommige maanden met 21 tot 29 procent.
• Lessen uit het buitenland: Prox benoemde ook mislukkingen, zoals bij predictive policing in Amerikaanse steden als Los Angeles en Chicago. Gebrek aan transparantie en toezicht leidde daar tot wantrouwen en fouten. Die lessen zijn verwerkt in een nieuwe generatie AI-toepassingen. Zijn punt was helder: zonder openheid, toezicht en vertrouwen faalt elke AI-strategie.
• Misbruik door criminelen: Volgens Prox lopen criminelen voorop in het gebruik van AI. Denk aan deepfake-fraude of terroristische propaganda. Ze hebben minder regels en meer middelen. Georganiseerde misdaad zet AI nu al in als wapen.
• Wat werkt wel: Prox benadrukte dat succes niet afhangt van budget, maar van visie, leiderschap en goede mensen. Kleine, wendbare teams, vanaf het begin toezicht, en altijd menselijke beoordeling in het hart van besluiten.

Hij sloot af met een duidelijke oproep: verstop technologie niet voor het publiek. Verantwoord gebruik begint bij transparantie, extern toezicht en samenwerking met wetenschappers.

“Alles wat je het afgelopen jaar over AI hebt gelezen is al achterhaald. Wat we dachten dat jaren zou duren, is nu weken weg. Dat tempo moet ons inspireren — en afschrikken.”
— dr. Ryan Prox

Town Hall met Tina Gruben – van den Hoek en het publiek

Namens de lokale overheid bracht Tina Gruben het scherp onder woorden: “AI biedt kansen in de strijd tegen ondermijning. Maar ik vrees dat criminelen al voorlopen. Hoe blijven wij bij?”

Prox antwoordde eerlijk: “Die angst is terecht. Maar het antwoord is niet meer geld. Het begint bij visie, het juiste team, en vanaf het begin verantwoording organiseren.”

Een deelnemer uit het publiek voegde toe: “Sommige agenten negeren AI-advies, anderen volgen het blind. Allebei gevaarlijk.” Prox was het daar roerend mee eens: “Precies daarom moeten beleid, training en toezicht meebewegen met de technologie.”

Afsluiting door burgemeester Jack Mikkers

Zoals aangekondigd sloot burgemeester Jack Mikkers de sessie af met reflectie vanuit de overheid. Zijn eerlijkheid raakte een snaar:

“Ben ik geïnspireerd of bang? Allebei. AI ontwikkelt zich in weken, wetgeving in jaren. Dat gat is gevaarlijk.”
— Jack Mikkers, burgemeester van ’s-Hertogenbosch

Hij benoemde vier voorwaarden voor verantwoord AI-gebruik: snelheid, vertrouwen, betrokkenheid en organisatieverandering. Over de rol van burgers zei hij: “Een veilige stad is nooit alleen het werk van de politie. Ogen en oren zitten ook bij inwoners. De vraag is: hoe zorgen we dat meer mensen meedoen?”

“Onze verantwoordelijkheid is helder: technologie moet bijdragen aan een gelijkwaardige samenleving. Niet de wet van de sterkste, maar de wet voor iedereen.”

Belangrijkste inzicht

De Expert Talk leverde precies wat werd beloofd: een open gesprek tussen wetenschap, beleid en praktijk. Ryan Prox liet zien hoe AI politiewerk kan versterken, maar ook hoe snel het kan ontsporen. Tina Gruben liet de urgentie vanuit gemeenten voelen, en burgemeester Mikkers gaf woorden aan het spanningsveld tussen tempo en toezicht.

Wie er niet bij was, miste een zeldzaam inkijkje in de toekomst van AI in de bestrijding van criminaliteit. Inspirerend, confronterend en onmogelijk te negeren.