Vrouwen, data en tech: waarom neutrale technologie een illusie is

In de nieuwste aflevering van de JADS-podcast Data Dates schuift Anne-Karlijn van Kesteren aan, curator bij Design Museum Den Bosch.

In het Design Museum loopt momenteel de tentoonstelling Vrouwen als technologie, samengesteld door Anne-Karlijn. De expositie toont hoe technologie nooit neutraal is, maar steeds de denkbeelden en machtsverhoudingen van de tijd weerspiegelt. Aan de hand van meer dan 200 objecten – van historische weefgetouwen en keukens tot paaldansende robots en AI-assistenten – word je geconfronteerd met de vraag: wie ontwerpt wat, voor wie en met welk doel? Voor Van Kesteren ligt de drijfveer in een persoonlijke observatie: “De wereld om ons heen is niet altijd voor ons als vrouwen gemaakt. Bepaalde vrouwbeelden en stereotypen duiken telkens opnieuw op in technologie, vaak zonder dat we ons daarvan bewust zijn”. Zo legt ze uit dat zelfs de hoogte en indeling van moderne keukens nog gebaseerd zijn op verouderde ideeën over de vrouw als ‘werknemer’ in haar eigen huis.

Vrouwen als computers

Ze wijst ook op de geschiedenis van vrouwen als “computers”, toen rekenwerk nog als repetitief en laag gewaardeerd werd gezien. “Voordat computers machines waren, waren het vrouwen,” zegt Van Kesteren. “De eerste programmeertalen zijn geschreven door vrouwen, maar die verhalen zijn lange tijd onzichtbaar gebleven”. Toen computers belangrijker werden voor bedrijven en overheid, kregen ze meer status en namen mannen het vakgebied over, waardoor vrouwen steeds verder naar de achtergrond verdwenen.

Dienstbaarheid

Die blinde vlekken werken door in de technologie van nu. Denk aan AI-assistenten zoals Siri en Alexa met standaard vrouwelijke stemmen of seksrobots die dienstbaarheid verheerlijken. “In heel veel technologie zit een beperkt vrouwbeeld ingebouwd. Dat lijkt onschuldig, maar het beïnvloedt hoe we met elkaar omgaan en wat we normaal vinden,” legt ze uit .

Representatie

Tijdens Ladies of Data op 25 september bij JADS verzorgt Van Kesteren een break-outsessie waarin ze deze thema’s verder uitdiept. Het event staat dit jaar in het teken van GenAI – beyond the hype. Volgens haar is representatie daarin cruciaal: “Als vrouwen meer aan de knoppen zouden zitten, zou technologie veel inclusiever en gebruiksvriendelijker zijn. Het gaat erom dat we de diversiteit van onze samenleving meenemen in de systemen die we bouwen” .

Meer informatie

• De tentoonstelling Vrouwen als Technology is te zien in Design Museum Den Bosch tot 26 oktober 2025.
• Tickets voor Ladies of Data op 25 september zijn nog beschikbaar.
• Luister naar het volledige interview in deze aflevering van de Data Dates podcast)